Gebreken in hout

Inleiding

In het vorige hoofdstuk leerde je over de groei van het hout. Je leerde ook, dat bij het zagen van de stam op de groeiringen wordt gelet. Groeiringen zijn bepalend voor de mogelijke werking van het hout. In dit hoofdstuk komt aan de orde welke invloed de werking van hout heeft op de kwaliteit. Naast de werking zijn er andere zaken, zoals kwasten, gebreken en de duurzaamheid die invloed hebben op de kwaliteit. De kwaliteit is belangrijk, omdat het iets zegt over de bruikbaarheid van het hout voor het maken van timmerproducten. Je kunt niet al het hout overal voor gebruiken. Naast de bruikbaarheid speelt de kwaliteit een rol bij de prijs die voor het hout betaald moet worden.

Kwaliteit

Hout is een natuurproduct. Geen twee stukken hout zijn exact aan elkaar gelijk. Je zult voor een karwij een goede of een minder goede kwaliteit hout gebruiken, afhankelijk van de toepassing. Bij de aflevering van het hout door de leverancier, moet je niet alleen de aantallen en afmetingen van het hout controleren. Je zult dus ook moeten kijken naar de kwaliteit die is besteld. In die bestelling werd heel duidelijk een bepaalde kwaliteit gevraagd. Omdat iedereen zijn eigen opvattingen heeft over wat goed en niet goed is, is het nodig dat er regels zijn. Voor de kwaliteit van hout zijn regels opgesteld door het Nederland Normalisatie Instituut (NNI). Voor elke houtsoort zijn bepaalde kwaliteitsregels vastgesteld. Daarnaast zijn er ook regels vastgesteld die voor alle houtsoorten gelden. Deze begrippen spelen een belangrijke rol bij de keuring van hout.

Een aantal van deze begrippen zijn:

• Duurzaamheid;
• Kwasten;
• Scheuren;
• Vervormingen;

Hieronder worden deze begrippen behandeld.

Duurzaamheid hout voor vloeren

Elke houtsoort heeft van zichzelf een zekere weerstand tegen schimmels bacteriën. Dit noemen we de natuurlijke duurzaamheid van de houtsoort. De duurzaamheid is per houtsoort verschillend. Na verschillende onderzoeken zijn een vijftal duurzaamheidsklassen opgesteld. Het resultaat van deze onderzoeken staat in de tabel hieronder

Het is wel belangrijk om in de gaten te houden, dat deze tabel geldt voor blank, onbehandeld hout. Als het hout behandeld wordt met verduurzamingsmiddelen of als het hout gelakt of geverfd wordt, zal het hout langer meegaan.

Kwasten

In alles houtsoorten tref je kwasten aan. Een kwast is het begin van een tak. Met dit begin  zit de tak in de stam vergroeid. Het hout van de kwast is vaak anders van kleur en harder als het omringende hout.

Bij de bepaling van de kwaliteit van hout spelen vier punten een belangrijke rol, namelijk:

• Het aantal kwasten;
• De vorm van de kwasten;
• De omvang van de kwasten;
• De conditie van de kwasten.

Te veel, te grote of aangetaste kwasten kunnen het hout zwakker maken. De afmetingen van de kwasten kun je in vijf groepen verdelen. Hierdoor wordt het eenvoudiger om iets over de kwaliteit te zeggen

Hoe kleiner de kwasten, hoe beter de kwaliteit. Voor grenen meubelen zal hout worden gevraagd met kleine kwasten. Dit in tegenstelling tot hout voor wegwerppallets. Aan dit hout worden minder hoge eisen gesteld.

Kwastenconditie

Bij de bepaling van de conditie van de kwasten moet erop letten dat de kwasten vast zitten. Vastzittende gezonde kwasten leveren weinig problemen op loszittende kwasten leveren echter wel een probleem. Zij kunnen namelijk uit het hout vallen. Tijdens de machinale bewerking zijn loszittende kwasten heel gevaarlijk. Zij kunnen in de machines vallen, waardoor de machine kan vastlopen. Ook kunnen deze kwasten door de beitels worden weggeslagen. Met grote kracht springt er dan een stuk kwast uit de machine. Kortom: een gevaarlijke situatie.

Kwastaantal

Een kwast betekent een zwakke plek. Hout met erg veel kwasten is minder sterk. Bovendien is het heel moeilijk te bewerken. Normaal lopen de groeiringen in het hout evenwijdig. Rond een kwast is dit evenwijdig patroon verstoord. De nerf van het hout loopt daar heel rommelig en verward. Hout met veel van dit soort verstoringen wordt “warrig” genoemd. Bij het schaven van warrig hout ontstaan op de verstoorde plaatsen ruwe plekken. Door de verschillende nerf richtingen wordt het hout door de schaafbeitel niet goed afgesneden. Door dit slecht snijden, worden houtvezels uit het hout getrokken. Zo ontstaan de ruwe plekken. Hout vloeren van goede kwaliteit heeft weinig kwasten.

Scheuren

In het hout kunnen spanningen voorkomen. Deze kunnen ontstaan tijdens de groei en/of tijdens het drogen. Opvallend bij de scheuren in gezaagd hout is, dat ze bijna allemaal de houtstralen volgen. Kijk maar in de tekeningen op de volgende bladzijde. Inwendige scheuren zijn vaak moeilijk te zien. Zij zitten in het hout. Pas tijdens de bewerking van het deel komen deze scheuren in het zicht. Inwendige scheuren kunnen ontstaan tijdens het versneld drogen. Als het droogproces niet goed verloopt, kunnen er spanningen in het hout ontstaan. Deze veroorzaken scheuren binnen in het deel.

Vervormingen

 Met vervorming wordt bedoeld de vormverandering na het zagen. Uit de stam worden verschillende delen gezaagd. Na het zagen kunnen deze delen gaan werken. In het eerste hoofdstuk van deze module leerde je het een en ander over de groeiringen. Het verloop van deze groeiringen in een deel beïnvloedt de werking. Tijdens het zagen kun je al rekening houden met het verloop van deze groeiringen. Je kunt aan het verloop van de groeiringen in een deel al voorspellen welke vervorming zal kunnen gaan optreden. Het werken kan in vier richtingen verlopen. In de volgende tekeningen zie je de mogelijkheden. Gebogen, hol en scheluw Hout van goede kwaliteit heeft weinig vervorming het is zo gezaagd, dat er ook weinig vervorming kan gaan optreden.

Vragen

1. Waarom is de kwaliteit van hout zo belangrijk?
2. Wat wordt bedoeld met de natuurlijke duurzaamheid van hout?
3. Hoe lang is de levensduur van een houtsoort die in duurzaamheidsklasse 1 valt, en in duurzaamheidsklasse 5?
4. Wat is het verschil tussen een pijpkwast en een schietkwast?
5. Wat is het gevaar van loszittende kwasten?
6. Geef twee redenen waarom het kwastaantal in een plank bepalend is voor de kwaliteit van het hout.
7. Stel dat je de keus hebt uit twee ruwe delen. De eerste heeft een aantal ronde kwasten. De tweede heeft een aantal schietkwasten. Eén van beide delen moet worden geschaafd. Welk deel zou jij nemen? Licht je antwoord toe.
8. Wat wordt er bedoeld met warrig hout?
9. Noem drie toepassing voor hout met grote kwasten
10. In een stam kunnen verschillende soorten scheuren ontstaan. Hoe ontstaan: kopscheuren, vorstscheuren?
11. Welk soort scheuren komen vaak pas tijdens de bewerking van het hout tevoorschijn?
12. In welke gevallen kan hout met losse kwasten worden gebruikt?
13. Op welke vier manieren (dat wil zeggen, in welke vier richtingen) kan hout vervormen? Geef in een duidelijke schets bij alle vier de richting van de vormingen aan.
14. Waar moet je op letten bij het zagen, als je wilt dat het hout weinig zal gaan werken?

Samenvatting hout voor vloeren

Elementen, die bij de keuring van alle houtsoorten een belangrijke rol spelen zijn onder andere:

• Duurzaamheid;
• Kwasten
• Vervormingen;
• Scheuren

Hout kan in vijf verschillende duurzaamheidsklassen worden ingedeeld. Om de duurzaamheid te bepalen, wordt het hout in het laboratorium en/of in de werkplek getest.

Bij de beoordeling van kwasten kan gelet worden op:

• De vorm (rond, ovaal, pijpkwast, schietkwast);
• De afmeting (pit-, kleine-, middelmatige-, grote-, zeer grote kwasten);
• De conditie (hard of zacht, los of vast);
• Het aantal

Scheuren kunnen in verschillende soorten worden onderverdeeld:

• Scheuren in de stam (hart-, kop-, ring-, vorstscheur);
• Scheuren in gezaagd hout (langs-, wind-, inwendige-, spijt-, eind-, hart-, ring- en kopscheur).

Door het werken van hout kunnen na zagen vier vormveranderingen plaatsvinden:

• Krom trekken van hout (over de lengte, of over de breedte van de plank);
• Hol trekken van hout;
• Scheluw trekken van hout.